Η βόλτα μας στις ρίζες του Ψηλορείτη, στους αμπελώνες του Φουρφουρά και των Μελάμπων, στο νότιο Ρέθυμνο, με την Ηλιάνα Μαλίχιν.

        «Παλιός γάιδαρος καινούρια περπατησιά δεν μαθαίνει»… Νομίζω ότι αν κάπου το διάβαζε η Ηλιάνα Μαλίχιν δεν μπορεί παρά από μέσα της να χαμογελούσε. Λέω από μέσα της γιατί έχω την αίσθηση ότι δεν εκδηλώνει πολύ εύκολα τα συναισθήματά της ή αυτό το οποίο σκέφτεται. Ανηφορίζοντας από τον Φουρφουρά προς τις Μέλαμπες, σε ένα σχεδόν άγνωστο κομμάτι του νότιου Ρεθύμνου, δεν μπορούσα να καταλάβω αν οι συνεχείς ερωτήσεις μου την ενοχλούσαν. Κοφτή στις απαντήσεις της, αυστηρή στην έκφρασή της, σχεδόν δωρική θα έλεγα, μια διαφορετική φιγούρα σε έναν κόσμο που μας έχει φάει η ακατάσχετη φλυαρία και η ξεδιάντροπη -πόσο άλλο πια- έκθεση στα social media…

        Πραγματικά όμως δεν ξέρω αν αυτό που διαισθάνθηκα σε αυτό το αστραπιαίο -κατά τα γνωστά- ταξίδι μας, σε μια από τις πιο όμορφες και βαθιές σε αμπελουργική ιστορία περιοχές της Κρήτης, είχε έστω και την παραμικρή σχέση με την πραγματικότητα. Δεν έχω ιδέα για το πώς πραγματικά είναι η Ηλιάνα με τους δικούς της ανθρώπους και αν αυτή η αυστηρότητα-δωρικότητα που εκπέμπει έχει απλα να κάνει με το γεγονός ότι ένα «παιδί» στα 27 του χρόνια συνδιαλέγεται και συνεργάζεται με ανθρώπους που έχουν -σε αρκετές περιπτώσεις- έως και τρεις φορές την ηλικία του.

       Στο μυαλό μου το συγκλονιστικό πεδίο στην ιστορία της Ηλιάνας είναι ότι κατάφερε να εμπνεύσει αμπελουργούς αυτής της ηλικίας και να τους ανεβάσει στο δικό της «άρμα». Έμαθε στους παλιούς «γαϊδάρους» καινούρια περπατησιά. Λέξεις όπως φυσική καλλιέργεια, χαμηλές παρεμβάσεις, κομπόστ κ.α. που σχετίζονται με τη φιλοσοφία της. Και χρησιμοποίησε κάθε δυνατή σκέψη και ευφυή τρόπο για να το πετύχει, χωρίς να έχει καν την παραμικρή οιικονομική άνεση από πίσω της.

        Περνάμε έξω από κάτι μοναδικά απόκρημνα «κύπελλα» στις Μέλαμπες, φυτεμένα σε πεζούλες μέσα σε χαράδρες που σου δημιουργούν ίλιγγο, (ναι τόσο μαγικό είναι το σημείο) και βλέπω στην συρμάτινη περίφραξη μια ταμπέλα που λέει «Βιολογική καλλιέργεια». Λίγο μετά μου εξηγεί ότι εκείνη έφτιαξε τις ταμπέλες και τις έδωσε στους βιολογικούς καλλιεργητές της για να «κοσμούν» τα αμπελάκια τους. Περηφάνια φίλοι μου, και στην Κρήτη, ειδικά σε τέτοια μέρη, δεν φείδονται αυτής…

Η φιλοσοφία της στο αμπέλι #1

       Να ξέρετε ότι το «κόλπο» με τις ταμπέλες έπιασε. Όλο και περισσότεροι αμπελουργοί που συντηρούν τα μικρά κατακερματισμένα αμπέλια της ευρύτερης περιοχής έρχονται πια και τη βρίσκουν λέγοντας της ότι σταμάτησαν τις χημικές παρεμβάσεις στα αμπέλια τους και θα ήθελαν μετά από τρία χρόνια, κατά τα οποία θα εφαρμόζουν καθαρή καλλιέργεια, να αγοράσει η Μαλίχιν τα σταφύλια τους. Δεν είναι εύκολο σε αυτά τα μέρη να δεχτείς ότι κάποιος συνεργάζεται με τον διπλανό σου και όχι με σένα… Η Ηλιάνα έχει καταφέρει να ξεσηκώσει μια ολόκληρη περιοχή στο πόδι.

       Έχετε επίσης κατά νου ότι το γεγονός πως το Ρέθυμνο υπολείπεται οινικά σε σχέση με τους άλλους νομούς της Κρήτης μπορεί και να λειτούργησε θετικά. Η έλλειψη μαζικής παραγωγής και ενδιαφέροντος για το νότιο Ρέθυμνο απέτρεψε την φυλλοξήρα στο να φτάσει μέχρι τους αμπελώνες του και έτσι κάποιος βρίσκει στα 600μ., στις ρίζες του Ψηλορείτη λίγο πριν το Λιβυκό πέλαγος, αμπέλια η ηλικία των οποίων μπορεί να ξεπερνάει και τα 140 χρόνια.

       Αυτόν τον «θησαυρό» προσπαθεί να αναβιώσει η Ηλιάνα Μαλίχιν μαζί με μια ομάδα παλαιών και νέων σε ηλικία αμπελουργών της περιοχής. Τα παλαιά αμπέλια είναι «μπλεγμένα» με άφθονες ποικιλίες, αυτές που παραδοσιακά βρίσκει κανείς σε αυτόν τον άξονα που διατρέχει την Κρήτη, από τα ανατολικά προς τα δυτικά. Φανταστικά ξερικά Λιάτικα, Βιδιανά, Θραψαθήρια, Πλυτό, Μελισσάκι, κοσμούν αυτό το κομμάτι του νησιού, σε απόλυτη «ησυχία» από εξωγενείς παράγοντες. Η Ηλιάνα και οι συνεργαζόμενοι αμπελουργοί της, κάποιοι από αυτούς άνω των 80 ετών και χωρίς να είχαν δοκιμάσει πρότερα ποτέ στη ζωή τους εμφιαλωμένο κρασί, έχουν ξεκινήσει και μια σειρά νέων φυτεύσεων. Δεν είναι πάνω από 25 χρόνια που οι Μέλαμπες μετρούσαν 700 στρέμματα αυτόριζων αμπελώνων. Τα περισσότερα χάθηκαν ή εγκαταλείφθηκαν πια.

        Η καλλιέργεια γίνεται όπως εκείνη την θέλει. Εκείνη θέτει τα κριτήρια και ως βάση της έχει τη φυσική αμπελουργία, χωρίς καθόλου χημικές παρεμβάσεις. Για να ανέβει κάποιος αμπελουργός στο άρμα της πρέπει να παίξει με τους δικούς της κανόνες. Κάτι τέτοιο δεν είναι εύκολο και προφανώς κοστίζει. Πληρώνει γεωπόνο που τους συμβουλεύει και τους εκπαιδεύει, παρακολουθεί τα πάντα από το κλάδεμα μέχρι και το μάζεμα των σταφυλιών και πάνω από όλα πληρώνει αδρά τα σταφύλια για να δώσει έρεισμα στον αμπελουργό να μην ξεφύγει κάπου στην πορεία. Ωραίο το παραμύθι με τη Χιονάτη και τα εφτά Γεροντοπαλλήκαρα του Καμπανέλλη, (υπήρξε η αγαπημένη ταινία της γιαγιάς μου), αλλά εδώ βρισκόμαστε στον πραγματικό κόσμο. Και πέρα από το όραμα, το να συντηρήσεις ένα τέτοιο αμπέλι σωστά προϋποθέτει μεγάλο κόστος.

Το μικρό οινοποιείο - καφενείο #2

        Σταματήσαμε στο μικρό οινοποιείο, περίπου στα 900μ. υψόμετρο στην άκρη του χωριού. Μια παλαιά αποθήκη του τοπικού συνεταιρισμού των Μελάμπων που νοίκιασε το 2019 και ακόμα και τη στιγμή της επίσκεψής μας γίνονταν εργασίες για το επισκέψιμο (θα υπάρχει και αυτό) κομμάτι του μικρού οινοποιείου.

        Συνήθως δεν εντυπωσιάζομαι από οινοποιεία, νομίζω ότι έχουν δει σχεδόν τα πάντα τα μάτια μου τώρα πια. Τι θα μπορούσε εξάλλου να με μαγέψει σε ένα οινοποιείο, όσο όμορφες και αν είναι οι μικρές δεξαμενές του, όπως αυτές της Ηλιάνας που εξυπηρετούν τις μικρο-οινοποιήσεις από τα πολλά κατακερματισμένα αμπελοτόπια. Και όμως υπήρχε μια εξαιρετική «αύρα» που δεν ξέρω αν μπορώ ακριβώς να σας την εξηγήσω. Μάλλον θα πρέπει να περάσετε από τις Μέλαμπες μια βόλτα οι ίδιοι.

       Ίσως να ξετρελάθηκα από το γεγονός ότι ενώ δοκιμάζαμε τις δεξαμενές με το φετινό Young Vines Βιδιανό (μπορεί και τώρα που γράφω να έχει κυκλοφορήσει ήδη στην αγορά) και το Old Vines Βιδιανό, όπως επίσης τη δεξαμενή του Φουρφουρά που προορίζεται για το Rizes2, μας είχε πάρει στο κατόπι ένας από τους παππούδες του χωριού, σε μια φάση του τύπου «είδα φως και μπήκα». Δοκιμάζαμε εμείς από πίσω μας ακολουθούσε και ο παππούς, που ήταν ένας από τους παλαιούς αμπελουργούς του χωριού που συνεργαζόταν με την Ηλιάνα. Κάτι μου έλεγε κιόλας αλλά που να πάρω χαμπάρι ο Αθηναίος τι ήθελε να πει. Σαν να μιλούσε ξένη γλώσσα μου φαινόταν…

        Συχνά πυκνά λοιπόν, όπως μου είπε η Ηλιάνα, η πόρτα του οινοποιείου ανοίγει και οι αμπελουργοί κάνουν μια στάση για να δουν τι κάνει το «κορίτσι» τους. Δεν είμαι σίγουρος ότι η ίδια είναι και πολύ χαρούμενη με αυτό, μπορεί και να την ενοχλούν με τις θεωρίες τους ή γιατί έχουν περισσότερο χρόνο για χάσιμο από εκείνη, αλλά εγώ το βρήκα καταπληκτικό. Είμαι σίγουρος ότι κάλλιστα θα πίνανε και τον καφέ τους στο οινοποιείο αντί για το καφενείο του χωριού. Ένα οινοποιείο στο οποίο η Ηλιάνα ακολουθεί την ίδια φιλοσοφία ελαχίστων παρεμβάσεων, παράγοντας κρασιά ήπιας φυσικής οινοποίησης και χωρίς εμπορικές ζύμες.

#3

        Δεν υπάρχει καμιά αμφιβολία στο μυαλό μου ότι το project Malihin-Chryssos (ο Σαντορινιός αμπελουργός Σπύρος Χρυσός είναι στενός συνεργάτης της Ηλιάνας) είναι μια από τις καλύτερες νέες ιστορίες του ελληνικού αμπελώνα. Σε οικονομικό και τεχνοκρατικό επίπεδο κανένας μεγάλος παραγωγός δεν θα μπορούσε να «αφοσιωθεί» με τον τρόπο που το κάνει η Ηλιάνα στον Φουρφουρά και τις Μέλαμπες: ορεινή αμπελουργία, απότομες κλίσεις, αποκλειστικά και μόνο χειρωνακτική εργασία, παλαιοί αμπελώνες, δυο περιοχές που θεωρούνται η κοιτίδα του Βιδιανού, φυσική καλλιέργεια, απαλό «χέρι» στο οινοποιείο και δεν ξέρω τι άλλο θα μπορούσε να ζητήσει κάποιος για να «ταράξει» τα νερά.

       Δικαίως θα με ρωτήσετε τα κρασιά πως είναι… Τα κρασιά είναι σπουδαία, το Βιδιανό το ίδιο είναι σπουδαίο σαν ποικιλία. Τα Βιδιανό young vines έχει μια εκπληκτική «σπιρτάδα» και νεύρο με ζωηρό φρούτο, ενώ το Βιδιανό old vines, έχει περισσότερο εσωστρέφεια, πάχος, όγκο και ένα βάθος που δεν μπορεί παρά να σχετίζεται με το γεγονός ότι πηγάζει από τα παλαιά αμπέλια. Φυσικά και η Ηλιάνα είναι μικρή και άπειρη, δοκιμάζει, πειραματίζεται, πετυχαίνει, αποτυγχάνει, κάνει λάθη, πέφτει και σηκώνεται ξανά.

        Κάτι παιδιά σαν την Ηλιάνα με κάνουν να θέλω να μουντζώνω τον εαυτό μου. Στα 27 μου είχα ήδη αποφασίσει μέσα μου ότι δεν μπορώ να κάνω τίποτα για να αλλάξω τον κόσμο. Και όμως εκείνη καταφέρνει να αλλάζει μέρα με τη μέρα τους ανθρώπους που έχει γύρω της, να συμβάλλει στην αναγέννηση μιας μακράς κουλτούρας, να αναβιώνει αμπελώνες που ξεχάστηκαν, να ενδιαφέρεται για το πως συμπεριφέρεται σαν οντότητα μέσα σε ένα οικοσύστημα.

       Συγνώμη παιδιά αλλά στην παρούσα φάση δεν δίνω προτεραιότητα στο πόσο καλά είναι πράγματι τα εξαιρετικά κρασιά της. Κάθε γουλιά στο ποτήρι με κάνει να σκέφτομαι πως απλά πρόκειται για γενιά που είναι καλύτερη από εμένα τον ίδιο. Και αυτό είναι πραγματικά άχαστο. Δεν υπάρχει περίπτωση να πάει τίποτα στραβά σε αυτή την ιδέα, ακόμα και αν καμιά φορά κολλήσει καμιά ζύμωση ή ξεχαστούν οι φλούδες του Βιδιανού παραπάνω από όσο πρέπει με τον χυμό. Πολύ σκοτιστήκαμε…

Γρηγόρης Μιχαήλος Dip WSET